Prawo autorskie

1. Dobra niematerialne – wstęp do prawa autorskiego

Każdy pragnie mieć cząstkę władzy i czerpać  stosowne profity. Nie jest to również obce autorom dzieł twórczej  działalności  intelektu ludzkiego. A jak to zrobić ? - o tym stanowi miejscowe  prawo własności intelektualnej (prawo autorskie, prawo własności przemysłowej), które gwarantuje uprawnionym należne im materialne korzyści.

Dobra niematerialne są efektem,  wytworem, dziełem   umysłu twórcy. Twórca jest właścicielem dóbr niematerialnych. Dobra te objęte są ochroną  własności intelektualnej. Podlegają takiej samej ochronie prawnej,  jak każda inna forma własności materialnej. Jest to ochrona ustawowa.

Dobra niematerialne w Polsce  mogą być  chronione prawem autorskim (prawo nierejestrowane, niepoddane sformalizowanym procedurom i dodatkowym opłatom), są to utwory (na podstawie Ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych z dn. 4 lutego 1994r.,  Dz.U. z 1994 r. nr 24, poz. 83 z późniejszymi zmianami; ostatnia nowelizacja Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o zmianie ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych,  
href=”http://isip.sejm.gov.pl/prawo.nsf/6b5ca45fd9f5fa59c1256dc7003ff4a2/743ebe6a77ae6e03c125736f003336bd?OpenDocument”>
style=’color:windowtext’>Dz.U. 2007 nr 181 poz. 1293
dot. utworu audiowizualnego i artystów wykonawców) oraz mogą być  chronione prawem wyłącznym do przedmiotu (prawo rejestrowane w Urzędzie Patentowym, poprzedzone badaniami lub bez badań)  -  są to przedmioty własności przemysłowej (na podstawie  Ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej Dz.U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1117 z późniejszymi  zmianami). Może też zachodzić kumulacja prawa.

Dobra niematerialne, które  nie podlegają   już ochronie majątkowej, nadal mają swojego autora i można je  swobodnie używać. Oznacza, że są dostępne do powszechnego stosowania. Takie dobra niematerialne nie są przedmiotem rozważań niniejszego opracowania.

Własność intelektualna reguluje relacje pomiędzy autorem,  a jego wytworem. Definicja została ukształtowana historycznie  ( Konwencja Paryska o ochronie własności przemysłowej – Paryż 1883r. ; Polska należy od 1919r.;  Konwencja Berneńska -  Brno 1886 r.; Polska należy od 1935r.; Konwencja o ustanowieniu Światowej Organizacji Własności Intelektualnej WIPO – Sztokholm 1967r.;  Polska należy od 1975r.)

Własność intelektualna są to prawa do (Konwencja o Ustanowieniu Światowej Organizacji Własności Intelektualnej WIPO):

  • dzieł literackich, artystycznych, naukowych,
  • interpretacji artystów interpretatorów oraz do wykonań artystów wykonawców, do fonogramów, do programów radiowych i telewizyjnych
  • wynalazków
  • odkryć naukowych
  • wzorów przemysłowych, znaków towarowych i usługowych, nazw handlowych i oznaczeń handlowych,
  • ochrony przed nieuczciwą konkurencją oraz wszystkie inne prawa dotyczące działalności intelektualnej w dziedzinie przemysłowej , naukowej, literackiej i artystycznej

2. Akty prawne związane z prawem autorskim

Podstawowym aktem prawa autorskiego jest ustawa:

  1. Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych z dn. 4 lutego 1994r. Dz.U. z 1994 r. nr 24, poz. 83 z późniejszymi zmianami.
  2. Jednolity tekst obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskie z dn. 17 maja 2006r. (Dz.U. z 2006 r. nr 90, poz. 631), zmieniono ustawą z dn. 9.05.2007r. (Dz.U.z 2007r. nr  99, poz.662 dot.  rozpowszechniania utworu drogą emisji radiowej i TV), ostatnia nowelizacja  z dn. 7.09.2007r.,( Dz.U. 2007r. nr 181, poz.1293) dot. utworu audiowizualnego i artystów wykonawców.
  3. Ustawa zawiera normy prawa międzynarodowego  w tym dyrektywy Rady UE i inne.
  4. DYREKTYWA RADY 93/98/EWG  z dnia 29 października 1993 r.w sprawie harmonizacji czasu ochrony prawa autorskiego i niektórych praw pokrewnych 70 lat (Dz.U. L 290, 24.11.1993, str. 9)
  5. Konwencja berneńska o ochronie dzieł literackich i artystycznych (1886r.) Dz.U. 1994, nr104, poz. 506, 507
  6. Porozumienie w sprawie niektórych aspektów handlowych własności intelektualnej (tzw. porozumienie TRIPS - Trade Related Aspects of Intellectual Property Rights 1994r.), Dz.U.  1996r. nr 32, poz.143 (załącznik 1c)
  7. Traktat o Prawie Autorskim przyjęty w ramach Światowej Organizacji Własności Intelektualnej (WIPO 1967r.) (Dz.U.2005r. , nr 3,  poz. 12)
  8. Z prawem autorskim powiązane są inne akty prawne i może zachodzić kumulacja prawa. Są to:
  9. Ustawa z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej Dz.U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1117 z późniejszymi zmianami.
  10. Ustawa o zwalczaniu  nieuczciwej konkurencji, Ustawa z dn. 16 kwietnia 1993r. Dz.U.nr 47/1993 poz.211)
  11. Ustawa  z dn. 23.04.1964r. – kodeks cywilny  art.23, 24, 43  Dz.U. 1964r., nr 16, poz.93  z późniejszymi  zmianami .

3. Zakres prawa autorskiego

Prawo autorskie składa się z 15 rozdziałów. W niektórych rozdziałach wyodrębniono oddziały. Uregulowano w nich przedmiot, podmiot, zakres ochrony, instytucje prawa autorskiego i praw pokrewnych.

1. Przedmiot prawa autorskiego - utwór( art.1 –art.7)

2. Podmiot prawa autorskiego- twórca ( art.8 – art.15a)

3. Treść prawa autorskiego

  • autorskie prawa osobiste ( art.16)
  • autorskie prawa majątkowe ( art.17 – art.22)
  • dozwolony użytek chronionych utworów ( art.23-art.35)
  • czas trwania autorskich praw majątkowych ( at.36 – art.40)
  • przejście autorskich praw majątkowych ( art.41  - art.68)
  • przepisy szczególne dotyczące utworów audiowizualnych (art.69-art. 73)
  • przepisy szczególne dot. programów komput.( art.74 –art.77)
  • ochrona autorskich praw osobistych ( art.78 )
  • ochrona autorskich praw majątkowych ( art.79 – art.80 )
  • ochrona wizerunku, adresata korespondencji i tajemnicy źródeł informacji (art.81 – art. 84)

4.  Prawa pokrewne: prawa do artystycznych  wykonań ( art.85 – 93), prawa do fonogramów (art.94 –96), prawa do nadań programów ( art.97-art.99), prawa do pierwszych wydań oraz wydań naukowych i krytycznych(art.991 – 995), postanowienia wspólne dot. praw pokrewnych (art.100- art.103)

5. Organizacja zbiorowego zarządzania prawami autorskimi lub prawami pokrewnymi ( art.104-art.110)

6. Kontrola produkcji nośników optycznych ( art. 1101-art.1107)

7. Fundusz Promocji Twórczości ( art.111-art.114)

8. Odpowiedzialność karna (art.115-art.123)

9. Przepisy przejściowe i końcowe ( art.124-129)

4. Utwór – przedmiot chroniony w prawie autorskim ( kryteria)

Przedmiotem prawa autorskiego jest  utwór (art.1) czyli :

  • rezultat pracy człowieka
  • w którym przejawia się działalność twórcza (osobiste ujęcie treści, niepowtarzalne)
  • o indywidualnym (oryginalnym – orzecznictwo sądowe)  charakterze  i który został ustalony ( nawet jego nieukończona postać)

Nie ma znaczenia : spełnienie jakichkolwiek formalności np. rejestracja utworu, wiek autora, przeznaczenie utworu, jego jakakolwiek wartość. Wystarczy, że utwór został ustalony i spełnia wskazane ustawowe kryteria, to z tą chwilą twórcy przysługuje ochrona ustawowa.

Utworem nie będą (art.4)

  1. Akty normatywne lub ich urzędowe projekty
  2. Urzędowe dokumenty, materiały, znaki, symbole
  3. Opublikowane opisy patentowe lub ochronne
  4. Proste informacje prasowe

Ustalenie utworu to takie uzewnętrznienie utworu , które umożliwia zapoznanie się z nim przez co najmniej jedną osobę poza twórcą  np. twórca ustalił  utwór architektoniczno – urbanistyczny Starego Browaru w Poznaniu  w formie szkicu i okazał go koledze. Ten fakt  jest  już spełnieniem ustawowego kryterium ustalenia i ujawnienia, które z ostrożności życiowej przed ewentualnym naruszeniem prawa należy zabezpieczyć co do daty okazania utworu.

O ile interpretacja ustawowych kryteriów utworu wg prawa autorskiego budzi wątpliwości, to należy sięgnąć do komentarza prawa autorskiego  i orzeczeń Sądu Najwyższego.

Przykłady utworów: Zestaw słów tworzący oryginalny slogan reklamowy, który w sposób twórczy i oryginalny wyróżnia uczestnika rynku  od  innego uczestnika rynku; reklama audiowizualna proszku Pollena 2000 - w oparciu o elementy z Trylogii Henryka Sienkiewicza ( prawa autorskie wygasłe); „Kubuś Puchatek” - tytuł książki dla dzieci  spójny  z treścią utworu stanowiący jednolite dzieło nieznane dotąd w światowej literaturze dziecięcej; oryginalna tarcza zegara wieżowego wkomponowana w elewację budynku (utwór architektoniczny), programy komputerowe (rozdział7), dzieła malarskie, literackie, muzyczne itp.

5. Cel prawa autorskiego – ochrona praw autorskich osobistych i majątkowych

Celem prawa autorskiego jest ochrona praw autorskich osobistych i majątkowych w określonym przez ustawodawcę czasie (art.36).

Początek praw autorskich zachodzi

  • z chwilą powstania utworu
  • nie wymaga dopełnienia jakichkolwiek formalności (zastrzeżenie, rejestracja, opłaty, ukończenie utworu)
  • nie wymaga opatrywania utworu numerem ISBN lub znakiem © oraz notą zastrzegającą prawa autorskie copyright
  • ochronę światową na podstawie konwencji berneńskiej

Koniec praw autorskich1.  Autorskie prawa majątkowe gasną z upływem 70 lat od śmierci twórcy

2. W przypadku utworów audiowizualnych  70 lat liczy się od daty śmierci najpóźniej zmarłej ostatniej jednej z następujących osób:

  • głównego reżysera
  • autora scenariusza
  • dialogów
  • kompozytora muzyki

3.  W przypadku utworów opublikowanych anonimowo lub pod pseudonimem – od daty pierwszego rozpowszechnienia gdy  pseudonim nie pozostawia wątpliwości co do tożsamości autora lub jeśli autor swoją tożsamość ujawnił.

4. Jeśli prawa autorskie powstają z mocy ustawy na rzecz innego podmiotu niż twórca – od daty rozpowszechnienia, a jeśli nie był rozpowszechniony – od daty ustalenia np.:    pracowniczy program komputerowy, dzieło zbiorowe.

Autorskie prawa osobiste

  1. powstają zawsze, wyłącznie na rzecz twórcy, autor jest właścicielem swojego dzieła,    bo jest jego twórcą ( inwestował pieniądze, czas, zdolności by stworzyć dzieło)
  2. mają charakter bezterminowy
  3. po śmierci mogą być wykonywane przez osoby wskazane w ustawie

Autorskie prawa majątkowe

  1. 1. w zasadzie powstają na rzecz twórcy lub twórców utworu, chyba że ustawa stanowi inaczej (utwór zbiorowy – art.11, utwór pracowniczy art.12, utwór naukowy art.14, programy komputerowe art.74u.1p.3). Twórca jako właściciel dóbr niematerialnych  może nimi swobodnie rozporządzać: sprzedawać, udzielać zgody na reprodukcje, udzielać licencji,  wynajem itp
  2. są ograniczone czasowo (koniec praw autorskich)
  3. są dziedziczone i zbywalne

6. Nota Copyright

Copyright© (copyright – prawo autorskie)

Niektóre kraje zawarły własne umowy międzynarodowe co do formalnej zasady ochrony praw autorskich, gdyż zasady nie były jednolite. Kraje te podpisały w Genewie  6 września 1952r, Powszechną konwencję o prawie autorskim, zwaną uniwersalną lub genewską, która weszła w życie w 1955r.,(rewizja konwencji  Paryż 24 lipca 1971r Dz.U.1978r. nr 8, poz.28).

W myśl konwencji przyjęto (art.III ust.1) iż opatrzenie wszystkich egzemplarzy dzieła publikowanego z upoważnienie autora lub innego podmiotu prawa autorskiego symbolem Copyright© oraz nazwą podmiotu i wskazaniem roku pierwszej publikacji jest spełnieniem takich formalności.  Międzynarodowy Komitet Copyright’u zalecił, by nota Copyright©  była umieszczona w pismach periodycznych  albo bezpośrednio pod tytułem gazety, albo w tzw. stopce redakcyjnej, a w publikacjach książkowych na odwrotnej stronie karty tytułowej książki, gdy książka pozbawiona jest karty tytułowej - na okładce.

Przykład noty Copyright

© Copyright by Marta Dostatnia, Złotów 2008

7. Przedmioty  prawa wyłącznego, a przedmioty prawa autorskiego (orzecznictwo SN)

Przedmioty prawa wyłącznego (przedmioty rejestrowane w Urzędzie Patentowym) o ile spełniają przesłankę utworu w rozumieniu prawa autorskiego mogą podlegać ochronie ustawowej na podstawie prawa autorskiego. Należą do nich przede wszystkim wzory przemysłowe i znaki towarowe. Dotyczy to również dokumentacji technicznej.  Wybór formy prawnej chroniącej  dobra niematerialne zależy od uprawnionego. Przy czym o ile przedmioty o charakterze wzoru przemysłowego będą chronione prawem z rejestracji  lub przedmioty o charakterze znaku towarowego będą chronione prawem ochronnym zgodnie z ustawą prawo własności przemysłowej, to po uzyskaniu prawa wyłącznego nie mogą one już korzystać  z ochrony wynikającej z prawa autorskiego.  Oznacza to dla wzorów przemysłowych skrócenie ich ochrony do 25 lat przy założeniu, że będą wniesione okresowo opłaty do Urzędu Patentowego za ochronę, a dla znaków towarowych oznacza, że ich ochrona prawna może być przedłużana bez ograniczeń. Gdyby jednak  oba przedmioty były chronione prawem autorskim, to ochrona ich ustaje po 70 latach od śmierci twórcy i to bez wnoszenia jakichkolwiek opłat za ochronę. Jest to ochrona z mocy prawa.

Po wygaśnięciu prawa z rejestracji (choć czas trwania prawa autorskiego jest dłuższy niż czas trwania uprawnień z rejestracji) osoby trzecie mogą swobodnie korzystać ze wzoru przemysłowego dla tych samych celów tj. stosować wzór w produkcji tych samych przedmiotów. W tym zakresie wzór przemysłowy staje się przedmiotem swobodnego użytku.

(pr.aut.) Ochrona  przysługuje twórcy lub jego następcom prawnym niezależnie od spełnienia jakichkolwiek formalności , co w sposób zasadniczy odróżnia ochronę prawno autorską od ochrony tej jaka powstaje na skutek rejestracji wzoru przemysłowego lub znaku towarowego  w Urzędzie Patentowym (prawa wyłączne).

Dokumentacja techniczna – zawiera rozwiązania techniczne, które mogą spełniać kryterium ochrony prawami wyłącznymi tu patentowymi (wynalazek) lub ochronnymi (wzór użytkowy) na podstawie ustawy prawo własności przemysłowej. Jeśli dokumentacja przejawia inwencję twórczą i oryginalność rozwiązania, co nadaje tej dokumentacji indywidualny charakter (utwór) to jest chroniona prawem autorskim. Dodatkowa ochrona prawna może wynikać z twórczości jako takiej chronionej  na podstawie kodeksu cywilnego (art. 23, 24, 43 kc) lub na podstawie ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Jest to kumulacja prawa.

Orzeczenie SN z 12.06.1978r. (WIR 15/78 s.13) – uznano za przedmiot prawa autorskiego  projekty, dokumentację techniczną wraz z instrukcją obsługi maszyn , plany zarysy , rysunki modele, projekty; orzeczenie SN z 25.04.1969r. (OSN 1970 poz.15)

8. Ochrona prawno karna w prawie autorskim

obejmuje ochronę autorskich praw osobistych (rozdział 8) i ochronę autorskich praw majątkowych (rozdział 9). Osoba, która naruszyła prawa autorskie może na wniosek twórcy ( autorskie prawa osobiste) lub na wniosek uprawnionego ( autorskie prawa majątkowe) być pociągnięta do odpowiedzialności karnej.

  • Ochrona autorskich praw osobistych. (Powództwo o ustalenie naruszenia autorskich praw osobistych (art.189 kpc). Roszczenie o zaniechanie w przypadku zagrożenia naruszenia praw osobistych. Roszczenie o usunięcie skutków naruszenia  (złożenie publicznego oświadczenia ect, zadośćuczynienie)
  • Ochrona autorskich praw majątkowych (Roszczenie o zaniechanie naruszenia. Roszczenie o wydanie uzyskanych korzyści. Naprawienie szkody poprzez zapłatę  w podwójnej wysokości , a jeżeli naruszenie jest zawinione, to w potrójnej wysokości stosownego wynagrodzenia z chwili jego dochodzenia. Usunięcie skutków naruszenia)
Wszelkie prawa zastrzeżone.
Copyright 2005-2009 © ProRegio.